Η κατακριτέα διαγωγή του πρεσβύτερου υιού σε σχέση με την αληθινή μετάνοια του Ασώτου και την αγάπη του Θεού πατρός

Κυριακή του Ασώτου 2004

«Άνθρωπός τις, είχε δύο υιούς».
Την περασμένη Κυριακή είπαμε «Χρόνια Πολλά» επειδή υπήρξαμε και υπάρχουμε όλοι μας αμαρτωλοί και υποκριταί και Φαρισαίοι. Εγωιστές και κενόδοξοι. Να πούμε και σήμερα «Έτη Πολλά», για τη σημερινή μεγάλη ημέρα της επιστροφής του Ασώτου, και ας θεωρήσει και ημάς ο Θεός Πατήρ, ως επιστρέψαντας στην κιβωτό της σωτηρίας που είναι η Εκκλησία. Γι’ αυτό και σήμερα η Εκκλησία συγχαίρει πάντας ημάς.
Αμαρτωλός ο νεώτερος γιος, όπως τον ακούσαμε στην σημερινή παραβολή, όπως τον ακούμε τόσα και τόσα και τόσα και τόσα χρόνια, αυτή την Κυριακή, και όσες φορές από μας την παραβολή αυτή την διαβάσαμε μέσα στην Καινή Διαθήκη. Ο άσωτος που κατασπατάλησε την ουσία του πατρός αυτού στην αμαρτία, στην αμαρτωλή ζωή.
Αμαρτωλός όμως και ο πρεσβύτερος γιος. Που αντιπροσωπεύει τους Φαρισαίους και υποκριτάς, τους σκληρόκαρδους και εγωιστάς και υπερήφανους.
Άσωτος γιος είναι ο αμαρτωλός, ο απολωλός όμως που ευρέθη και ο νεκρός που ανέζησε. Ο άσωτος γιος είναι ο δίδυμος αδελφός μας. Είναι η σάρκα από τη σάρκα μας. Είμεθα εμείς οι ίδιοι. Στο πρόσωπο του ασώτου υιού, υπάρχουμε και μείς. Είμεθα εμείς και ολόκληρη η εποχή μας. Άσωτος γιός είμεθα πρώτος εγώ, ύστερα εσύ, και συ, και συ, και συ, και αυτός, και ο άλλος, και κείνος, και αυτοί που είναι απέξω, και όλοι μας. Είμεθα εμείς όλοι, άσωτος, που νομίζουμε, ότι πιστεύουμε, ότι μπορούμε να ζήσουμε και να σταθούμε στα πόδια μας χωρίς τον Πατέρα μας, χωρίς τον Θεόν. Με μόνο το μυαλό μας, ή με μόνες τις σωματικές μας δυνάμεις, τις ικανότητες που τυχόν έχουμε, και έτσι δεν Τον χρειαζόμαστε τον Θεόν. Είμαστε εμείς εκείνοι οι οποίοι φτιάχνουμε τους δικούς μας κανόνες για την παρούσα ζωή.
Ο μεγάλος πάλι και φρόνιμος δήθεν γιος, που στην εν μετανοία επιστροφή του αδελφού του, αντί να χαρεί, διαμαρτύρεται και αγανακτεί, - πολλοί θα το θεωρήσετε και φυσικό – σου λέει να παίρνει τη μισή περιουσία, να την τρώγει και να την κατασπαταλά στην ασωτία, στην βρωμιά και στην αμαρτία, και να ξαναγυρίζει πίσω, και να αποκτά πάλι ίσα δικαιώματα και να στήνεται και γλέντι. Διαμαρτύρεται όμως κατά τέτοιον τρόπον που αν προσέξατε καλά την παραβολή, δεν απεκάλεσε τον Θεόν ούτε «Πατέρα».
Τι είπε όμως ο αμαρτωλός, ο εν μετανοία επιστρέψας; «Πάτερ, ήμαρτον εις τον ουρανόν και ενώπιόν σου». Αυτός διαμαρτυρόμενος, δεν Τον αποκαλεί Πατέρα. Αυτός ο πρεσβύτερος γιος, κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας μας, είναι ο χριστιανός των τύπων. Των ξηρών των τύπων. Που νηστεύει, που δήθεν εξομολογείται, που δήθεν εκκλησιάζεται και δήθεν κοινωνεί επιδεικτικά, που προσεύχεται, μας λέει ότι προσεύχεται, μας λέει ότι κάνει και ελεημοσύνες, μερικές φορές είναι και φανερές, εν τούτοις όμως μέσα στην καρδιά του παραμένει σκληρός και άσπλαχνος, που δεν συγχωρεί εύκολα τον πλησίον του που αμαρτάνει. Που του φταίει. Έστω που του έκαμε κακό. Μπορεί να πιστεύει, μπορεί να πιστεύει ο ίδιος ότι είναι άνθρωπος του Θεού, μπορεί να σέβεται κιόλας και όλες τις εντολές, ας πούμε, και είναι μάλιστα ηθικός και άμεμπτος, δεν είναι ώσπερ οι λοιποί των ανθρώπων, και σαν και αυτούς μάλιστα που μας περιέγραψε το σημερινό Αποστολικό Ανάγνωσμα, όχι. Δεν είναι τέτοιος, είναι ηθικότατος, αλλά στην καρδιά του όμως, δεν επικρατεί καλοσύνη, ή συμπάθεια, ή συγχωρητικότητα, ή αγάπη.
Η μόνη εντολή και προτροπή της Αγίας Γραφής, που διαφεύγει από τον πρεσβύτερο γιο, και από τον καθέναν από μας που του μοιάζει, είναι το «ανεχόμενοι αλλήλων», και χαριζόμενοι εαυτοίς, εάν τινα προς τινα έχειν μομφήν, καθώς και ο Θεός εν Χριστώ εχαρίσατο ημάς. Αναλύοντας αυτό το Αγιογραφικό χωρίο, από την προς Κολασσαείς Επιστολή του Αποστόλου Παύλου, σε σχέση με την σημερινή παραβολή του Ασώτου υιού, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας λέγει τα εξής περίπου. «Μπορείς συ χριστιανέ μου, να μην παρέβης τις εντολές του Θεού, του Πατρός, όπως ο πρεσβύτερος γιος, μπορεί να τήρησες και το Νόμο, μπορεί να έχεις φυλαχτεί από καθαρές πτώσεις, μπορεί να έχεις διατηρήσει και καθαρό το σώμα σου. Μπορεί να έζησες δηλαδή με κάθε σωφροσύνη και αρετή, μπορεί και ακόμα και οι αμαρτίες σου να μην είναι καθόλου σοβαρές, και μεγάλες, τόσες, όσες ήταν του ασώτου υιού. Αλλά με την σκληροκαρδία σου, την αρνητική και την υπερήφανη στάση σου, απέναντι σε όλους εκείνους οι οποίοι σε αδικούν και σε κατατρέχουν, στους αδελφούς σου δηλαδή, κινδυνεύεις και συ αλίμονον, να μείνεις έξω από το πατρικό σπίτι πεισματικά, και να μην εισέρχεσαι σ’ αυτό, όπως ο πρεσβύτερος γιος. Να μείνεις δηλαδή έξω του Νυμφώνος Χριστού, και να μην ακούς τη φωνή της Εκκλησίας, εκείνη η φωνή της Εκκλησίας, που την επαναλαμβάνουν πάλιν και πολλάκις οι ιεροψάλτες μας τη Μεγάλη Εβδομάδα, «Μη μείνομεν έξω του Νυμφώνος Χριστού».

Ας αφήσουμε όμως τον πρεσβύτερο γιο, που άλλοι του μοιάζουμε και άλλοι όχι, και ας έλθουμε τον Άσωτο, τον δίδυμο αδελφόν μας.
Δύο πράγματα θα παρατηρήσουμε από τη σημερινή παραβολή, διότι επί εικοσιδύο χρόνια όλο και κάτι λέμε σ’ αυτήν την παραβολή.
Η έμπρακτη και αληθινή μετάνοια του αμαρτωλού, πρώτον είναι αυτό, και δεύτερον η άπειρη ευσπλαχνία και φιλανθρωπία του Θεού Πατέρα.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας μας, μας βεβαιώνουν ότι αν εχάνετο ολόκληρος η Αγία Γραφή, και εσώζετο απ’ αυτήν μόνον αυτή η παραβολή του Ασώτου Υιού, ήταν αρκετή αυτή η παραβολή, υπέρ αρκετή μάλιστα, για να μας σώσει. Να σώσει ολόκληρον τον κόσμο, να σώσει όλους τους εν μετανοία αμαρτωλούς. Και να καταδείξει και να φανερώσει εις όλους μας, το άπειρον έλεος του Θεού, την άπειρη μακροθυμία Του, την άπειρη φιλανθρωπία Του, την άπειρη αγάπη που έχει ο Θεός, για τον άνθρωπο τον αμαρτωλό που μετανοεί, διότι αμαρτωλούς ήλθε να σώσει. Επιστρέφει ο άσωτος γιος, δηλαδή ο αμαρτωλός άνθρωπος, είτε αυτός είναι άνδρας, είτε γυναίκα, είτε έγγαμος, είτε άγαμος, είτε μεγάλος, είτε μικρός. Πάντως είναι αμαρτωλός. Και επιστρέφει με αληθινή μετάνοια, με συντριβή και με δάκρυα. Πέφτει στα πόδια του πνευματικού και φωνάζει «ήμαρτον εις τον ουρανόν και ενώπιόν σου». Πάτερ μου, «ήμαρτον εις τον ουρανόν και ενώπιόν σου, συγχώρεσέ με, υπήρξα αμαρτωλός». Και την έμπρακτη αυτή μετάνοια δεν ντρέπεται να την ομολογήσει και στον πλησίον του, όταν και εφόσον κάθε φορά του έχει φταίξει, ή τον έχει πληγώσει θανάσιμα. Και τότε η στάση του Αγίου Θεού, του Πατρός και Δημιουργού και Πλάστου, γίνεται θάλασσα αγάπης, γίνεται ωκεανός αγάπης, σπλάχνα οικτιρμών.
Η Πατρική αυτή καρδιά συγκινείται μέχρι στα κατάβαθά της. Προσέξατε μία φράση του Ευαγγελικού Αναγνώσματος, τι είπε, ότι «ειδών αυτόν ο Πατήρ εσπλαχνίσθη». Και μετά το «εσπλαχνίσθη» υπάρχει άλλη μια λεξούλα. Και η λεξούλα αυτή λέγει «και δραμών», τι θα πεί «δραμών»; Θα πει έτρεξε τροχάδην, να πάει να αγκαλιάσει το παιδί του, που επέστρεφε στο πατρικό το σπίτι. Έτσι ο Πατέρας παρουσιάζεται ως «δραμών», αυτός που τρέχει όταν εμείς μετανοούμε, μας αγκαλιάζει, και κατόπιν μας ξεπλένει, μας καθαρίζει, μας φορά την στολήν την πρώτην, μας βάζει δακτύλιον εις την χείρα, και δεν ξέρω τι άλλο μας κάμει, εν τούτοις εμείς θα περιμέναμε κάτι άλλο, όταν το παιδί μας θα επιστρέψει ύστερα από δέκα χρόνια, αφού θα μας έχει φάει ολόκληρη την περιουσία, μέσα στην αμαρτία και στην ασωτία. Να του κάνουμε αυστηρές παρατηρήσεις, να τον επιπλήξουμε, να του δώσουμε βαριές τις κατηγορίες, να σηκώσουμε επιτέλους το χέρι και να του δώσουμε και ένα μπάτσο. Και όμως Αυτός τον αγκαλιάζει, τον καταφιλά, τον βάζει στο σπίτι του, τον περιποιείται, τον πλένει και τον καθαρίζει, του βάζει την στολή την πρώτη, και σανδάλια εις τους πόδας, δακτύλιον εις την χείρα, και σφάζει τον μόσχον τον σιτευτόν.

Η πρώτη στολή χριστιανοί μου είναι η στολή της δικαιοσύνης, είναι η λαμπροφόρος εκείνη ενδυμασία η πάλλευκη, που την ενδύονται όσοι μετανοούν αληθινά, το επαναλαμβάνω, όσοι μετανοούν αληθινά, την αισθάνονται αυτή τη στολή ότι την φορούνε, διότι βγαίνουν από το ιερό εξομολογητήριο σα να πετάνε, ξελαφρωμένοι, αυτή είναι η ιδιότητα αυτής της πάλλευκης στολής της θείας δικαιοσύνης. Να φεύγεις απ’ την Ιερά Εξομολόγηση πετώντας.
Ποίος είναι και τι είναι, - επειδή υπάρχουν και άλλα πολλά και η ώρα πέρασε – να σταθούμε στο δαχτυλίδι του αρραβώνος, που είναι το δαχτυλίδι του Αγίου Πνεύματος, δια του οποίου σφραγιζόμεθα εις ημέραν απολυτρώσεως με το πετραχήλι του πνευματικού και τις σωτήριες εκείνες λέξεις, «έστω λελυμένος και συνκεχωρημένος και εν τω νυν αιώνι και εν τω μέλλοντι». Όταν ακούγονται αυτές οι λέξεις, και συ και γω βρισκόμεθα κάτω απ’ το πετραχήλι του πνευματικού, εκείνη τη στιγμή φορούμε το δαχτυλίδι του Αγίου Πνεύματος, τον αρραβώνα της Βασιλείας των Ουρανών. Και αποκτούμε δια του δακτυλιδίου αυτού, εκείνη τη στιγμή που βγαίνουμε από το εξομολογητήριο, τεράστια δύναμη και έχουμε τέτοια εξουσία ώστε να δυνάμεθα του «πατείν επάνω όφεων και σκορπίων και επί πάσαν την δύναμιν του εχθρού». Έτσι πρέπει να αισθάνεται όποιος εξομολογείται. Τρέχουν, τρέχουν οι χριστιανοί, κατά χιλιάδες τώρα στις ημέρες μας και στην εποχή μας στην Ιερά Εξομολόγηση, αισθάνονται όμως αυτά τα δύο πράγματα; Αυτά τα δύο που σας είπα; Πρώτον τη στολή της δικαιοσύνης ότι πετάνε κυριολεκτικώς, και δεύτερον ότι απέκτησαν εξουσίαν και δύναμιν του να μπορούν να πατάνε επάνω στο διάβολο και σε κάθε εξουσία και δύναμη του εχθρού; Τότε έχουμε αληθινή μετάνοια, τότε έχουμε αληθινή εξομολόγηση. Αυτά ακριβώς τα δύο πράγματα είναι και τα δείγματα της απείρου φιλανθρωπίας, μακροθυμίας και αγάπης και της παντοδυναμίας του Θεού, που χαρίζονται, που δωρίζονται μέσα απ’ το μυστήριο της Ιεράς Εξομολογήσεως, όταν όλοι μας έλθουμε σε μετάνοια.

Αδελφοί μου, συ και γω, πρώτος εγώ, είμαι ο απολωλός που ευρέθη, και ο νεκρός που ανέζησε.
Χαρείτε, βρισκόμαστε στην κιβωτό της σωτηρίας, μέσα στην Εκκλησία.
Αμήν.

Η φαρισαϊκή διαγωγή μας σκοτώνει την εν Χριστώ σωτηρία μας

Κυρ. του Τελώνου και Φαρισαίου 2004

Χρόνια μας Πολλά.
Και λέω Χρόνια μας Πολλά, γιατί σήμερα όλοι μας που αρχίζει το Τριώδιο, γιορτάζουμε. Και γιορτάζουμε επειδή η παραβολή του Τελώνου και Φαρισαίου με την οποίαν αρχίζει το Τριώδιο, μας αφορά όλους μας, γιατί άλλος λίγο, και άλλος πολύ, έχει συμμετοχή στην υπερηφάνεια και στον Φαρισαϊσμό. Γι’ αυτό λοιπόν έχουμε και την ονομαστική μας εορτή και ευχήθηκα λοιπόν Χρόνια μας Πολλά.
Λέγεται Τριώδιο, αφενός μεν διότι αποτελείται από τρείς περιόδους, η πρώτη αρχίζει με την σημερινή Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου και τελειώνει με την Κυριακή της Τυρινής, η Δευτέρα περίοδος αρχίζει από την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή των Βαΐων, και η Τρίτη περίοδος είναι η περίοδος της Μεγάλης Εβδομάδας. Καλείται όμως «Τριώδιο» και για άλλον έναν λόγο. Διότι οι καθημερινές ακολουθίες δεν αποτελούνται από οκτώ ωδές, όπως αυτές υπάρχουν στην Παρακλητική και στα Μηναία, αλλά μόνον από τρείς ωδές.

Λέγεται δε η σημερινή Κυριακή όπως την ακούσατε και την τονίσαμε δυο φορές «Τελώνου και Φαρισαίου», διότι αυτή ήταν και η παραβολή που ακούσαμε προηγουμένως. Μικρή αυτή η Ευαγγελική περικοπή, αλλά με πολύ μεγάλα, και βαθιά τα νοήματα. Διδακτικά και σωτήρια για όλους μας. Αρκεί βέβαια να τα προσέχουμε. Για εικοσιτρία ολόκληρα χρόνια, σ’ αυτόν εδώ τον μικρόν ναό, ομιλούμε αυτή την ημέρα για την υποκρισία και τον Φαρισαϊσμό, που είναι γεννήματα της υπερηφάνειας, της κενοδοξίας και του εγωισμού που έχουμε όλοι μας. Και άλλες φορές πάλι ομιλήσαμε για την ταπείνωση.
Χιλιάδες σελίδες έχουν γραφεί και για τα δυο αυτά μεγάλα θέματα. Και για την υποκρισία και τον Φαρισαϊσμό, ακόμα πιο περισσότερες χιλιάδες για την υπερηφάνεια και πολύ περισσότερες για την ταπείνωση.
Ο Φαρισαίος θεωρείτο για την εποχή του, άνθρωπος ενάρετος και ευσεβής. Πήγαινε πολύ τακτικά στο ναό, ή στις διάφορες συναγωγές κατά περιοχές. Προσευχόταν φανερά και επιδεικτικά. Σήκωνε δηλαδή ας πούμε τα χέρια ψηλά, και αν είχε και κανένα κομποσχοίνι το κρατούσε και αυτό ψηλά να το βλέπουν όλοι, έκανε αγαθοεργίες και ελεημοσύνες πολύ φανερές για να τις βλέπουν όλοι, και ήλεγχε μετά φανατισμού τους αμαρτάνοντας. Και δεν ήθελε να έχει καμιά σχέση μαζί τους, διότι εθεωρούσε τον εαυτόν του αμόλυντο και αναμάρτητο. Επιπλέον δε ο Φαρισαίος, εγνώριζε πάρα πολύ καλά τον Μωσαϊκό Νόμο. Και με δυο λόγια θα λέγαμε ότι ήταν ο άνθρωπος του Θεού.
Ήταν όμως άνθρωπος του Θεού; Δεν ήταν! Όπως δεν είμαστε και πολλοί από μας. Διότι ο Θεός δεν τον δικαίωσε, αντιθέτως τον καταδίκασε. Γιατί αφενός μεν ξεχώρισε τον εαυτόν του από τους συνανθρώπους του, τους οποίους θεωρούσε μολυσμένους και μεγάλους αμαρτωλούς, και αφετέρου διότι φανερά κορόιδευε τον εαυτόν του. Δεν προσηύχετο στον Θεό. Προσηύχετο και απευθυνόταν μόνον στον εαυτό του. Ήταν σα να λέμε ότι είχε στήσει έναν καθρέφτη, έβλεπε τον εαυτόν του στον καθρέφτη και σ’ αυτόν προσηύχετο. Με τον εαυτόν του ομιλούσε, για τον εαυτόν του ομιλούσε, και από τον εαυτόν του έπαιρνε απαντήσεις. Αφού μιλούσε στον καθρέφτη!
Γι’ αυτό και η στάση του ήταν ανάλογη. Στάθηκε όπως μας είπε ο Κύριος στην παραβολή, στάθηκε εις εαυτόν. Στάθηκε μπροστά στον εαυτόν του, μπροστά δηλαδή σ’ έναν καθρέφτη. Καμαρωτός καμαρωτός λοιπόν απέναντι στον εαυτόν του. Αυτός όμως ο τρόπος δεν είναι προσευχή! Είναι διαστροφή. Είναι αυτοδικαίωσις. Είναι αυτοθέωσις. Είναι εγωλατρεία. Και αυτό διότι πίστευε ο Φαρισαίος της εποχής εκείνης, ούτε λίγο, ούτε πολύ, ότι ο Θεός ήταν υποχρεωμένος απέναντί του. Και ο Θεός του χρεωστούσε ευγνωμοσύνη επειδή αυτός έπραττε κάποια φανερά καλά. Του χρωστούσε ευγνωμοσύνη ο Θεός, επειδή ήτανε καλός άνθρωπος, επειδή δεν έκανε τις ατιμίες και τα διάφορα άλλα φανερά αμαρτήματα, και δεν έμοιαζε βέβαια σαν τους λοιπούς αμαρτωλούς, και μάλιστα έδειξε και τον τελώνη. «Όπως ούτος ο τελώνης». Δεν είμαι εγώ, λέει, σαν τους άλλους. Δεν είμαι ώσπερ οι λοιποί των ανθρώπων! Ή όπως αυτός ο τελώνης!
Τέλειος λοιπόν ξεπεσμός του ανθρώπου, του θρησκευομένου ανθρώπου. Καμαρώνει και φαντάζεται, φαντάζεται ότι ευχαριστεί τον Θεό διότι είναι καλός άνθρωπος. Άλλο καλός άνθρωπος, άλλο καλός χριστιανός. Και μάλιστα να σας πω και κάτι περισσότερο. Δεν φτάνει το καλός χριστιανός. Γιατί ο χριστιανός πρέπει να φτάσει στην τελείωση. Στον αγιασμό και στη θέωση. Πέραν λοιπόν απ’ το καλός χριστιανός, είναι η θέωσις.
Ο Θεός σε ευχαριστώ σοι, διότι δεν είμαι ώσπερ οι λοιποί των ανθρώπων. Άρπαγες, άδικοι, πόρνοι, φονιάδες, κακούργοι, και τα λοιπά και τα λοιπά. Και απαριθμεί δηλαδή, γνωστά αμαρτήματα, που ήσαν φανερά. Που τα βλέπουν και τα ξέρουν όλοι οι άνθρωποι. Ξέρουν ότι αυτός είναι κλέφτης, ότι αυτός πήγε στη φυλακή, ότι ο άλλος σκότωσε, ότι ο άλλος πρόδωσε το σπίτι του, ότι ο άλλος έκανε αυτό, ότι ο άλλος έκανε εκείνο. Αλλά για τα εσωτερικά όμως αμαρτήματα και τις κρυφές του αδυναμίες, και τα ύπουλα πάθη που δουλεύουν μέσα μας, δεν έκανε κανέναν λόγο.
Δεν μίλησε παραδείγματος χάριν για την υπερηφάνεια, για την πονηριά, για την εσωτερική ασέλγεια. Ποιος δεν έχει ασέλγεια εσωτερική. Για την μνησικακία. Για την ακαταδεξία. Και για το φθόνο και τη ζήλεια. Υπάρχει κανένας από σας που να μη φθονεί και να μη ζηλεύει; Να μην αισθάνθηκε καμιά φορά αυτό το φιδάκι να δαγκάνει λίγο την καρδούλα του; Εγώ το αισθάνθηκα πολλές φορές! Εσείς ούτε μία; Δε μίλησε για την πλεονεξία! Δεν μίλησε για την φιλαργυρία! Δεν μίλησε για την βουλιμία και για την ακράτεια. Δεν μίλησε για τους αισχρούς λογισμούς! Τις αισχρές σκέψεις. Τις αισχρές επιθυμίες! Τα δουλέματα τα εσωτερικά της ψυχής του, πούσαν όλα μαύρα. Δε μίλησε για το δόλο και τη δειλία, για την αχαριστία και την συκοφαντία και τόσα άλλα, να μην τα απαριθμούμε κι όλα.
Και στη συνέχεια ο Φαρισαίος πάλι καμαρώνοντας μπροστά στον καθρέφτη, είπε στον εαυτόν του : «Νηστεύω δις του Σαββάτου και αποδεκατώ όσα κτώμαι». Δηλαδή νηστεύω Τετάρτη και Παρασκευή, και από το μισθό μου που είναι τριακόσιες χιλιάδες δραχμές το μήνα, κάθε μήνα τις τριάντα, το δέκα τοις εκατό δηλαδή, τις δίνω για ελεημοσύνη. Εγώ είμαι εντάξει, δεν είμαι σαν τους άλλους, ούτε σαν αυτόν τον τελώνην.
Ο τραγικός αυτός κομπασμός, δυστυχώς αδελφοί μου, δημιουργεί όπως είπα και προηγουμένως, αυτοδικαίωση και κακομοιριά. Έτσι ο Φαρισαίος δεν κέρδισε απολύτως τίποτα, με τον τρόπον αυτόν που προσηύχετο, καταδίκασε τον εαυτόν του εις τους αιώνας των αιώνων, και ο άλλος που ήταν αμαρτωλός, και ποιος ξέρει σε πόσες μεγάλες αμαρτίες είχε πέσει, με το να ομολογεί όμως συντετριμμένος την αμαρτία του ενώπιον του Αγίου Θεού, να μην έχει την τόλμην να σηκώσει τα μάτια του για να ατενίσει τον Θεόν, με το να φωνάζει «ο Θεός μου, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ», αυτός δικαιώθηκε, και όχι ο Φαρισαίος και υπερήφανος. Έτσι λοιπόν συμβαίνει και σε όλους εμάς.
Η υπερηφάνεια, η κενοδοξία και ο εγωισμός, μας κάνουν τις περισσότερες φορές, να είμαστε υποκριταί. Ο Φαρισαϊσμός είναι τόσο μεγάλο πάθος, ώστε μερικοί από τους Πατέρες να τον θεωρούν πολυκέφαλο θηρίο σαν την Λερναία Ύδρα. Γι’ αυτό και ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέγει τα εξής: «Για όλα τα κακά, φταίει η υποκρισία, αφού όλοι μας λίγο ή πολύ, είμαστε εγωισταί και υπερήφανοι. Μας κάνει ακόρεστα να διψάμε τη δόξα, την επίδειξη, τη δύναμη, την εξουσία, τον πλούτο και τα λοιπά, για να μας ρίξει στο λάκκο της μεγαλομανίας, και από κει στην αιώνια απώλεια και την κόλαση. Και σ’ αυτήν την κατηγορία, δεν υπάγονται»,- προσέξτε, το λέγει αυτό ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, - «δεν υπάγονται οι πιο πολλοί από τους χριστιανούς, αλλά και πολλοί από μας, που φοράμε το ράσο, τους παπάδες, τους μοναχούς, τους καλογήρους, τους διακόνους, τους δεσποτάδες», και πρώτος από όλους, αφορά και μένα. Δεν ξεχωρίζω τον εαυτό μου σε τίποτα από τους άλλους.
Δυστυχώς η υποκρισία, σαν διαβρωτική υγρασία εισέρχεται παντού.
Η υποκρισία; Στην ελεημοσύνη. Μπαίνει μέσα. Υποκρινόμεθα ότι είμεθα ελεήμονες, θέλομε να φαινόμαστε απέναντι στους άλλους, ενώ δεν είμεθα. Τι θα μας πει μεθαύριο ο Θεός; «Μη γνώτω η αριστερά σου τι ποιεί η δεξιά σου».
Στη νηστεία επίσης και στην προσευχή. Και κει μπαίνει η υποκρισία. Τι λέει ο Θεός; Θέλεις να προσευχηθείς; Κάντο κρυφά! Είσελθε εις το ταμείον σου, και ο Θεός ο βλέπων εν τω κρυπτώ, αποδώσει εν τω φανερώ. Νηστεύεις; Νήστευε. Μην το φανερώνεις. Μην το αποκαλύπτεις! Δεν τρώω σοκολατάκι, λέει. Σήμερα νηστεύω. Και μόλις πάει σπίτι, ανοίγει το ψηγείο, και καταβροχθίζει τα λουκάνικα.
Λοιπόν… Α, μπαίνει και στην αγρυπνία, και να μας συγχωρέσουν και οι άγιοι μας οι ιεροψάλτες, αλλά λέγει ο Άγιος ιερός Χρυσόστομος, ότι η υποκρισία μπαίνει και στο ωραίο ψάλσιμο. Συγγνώμην, ε; Θα λέμε.
Λοιπόν, μπαίνει στο σεμνό το ντύσιμο, βάζουμε βλέπεις και τη μαντίλα, δε λέω ότι δεν πρέπει, ο Παύλος το επιβάλλει, αλλά προσέξτε την υποκρισία, αυτό θέλει να πει.
Επίσης και στα φτωχικά ρούχα. Ο άλλος φοράει φτωχικά ρούχα, από υποκρισία, υποκρινόμενος.
Αμ, που μπαίνει στη διδασκαλία και στο κήρυγμα… Εδώ είμαι πρώτος. Γιατί είμαι και διδάσκαλος, είμαι και κήρυκας του λόγου του Θεού, άρα λοιπόν και πρώτος φταίχτης σ’ αυτό το μεγάλο αμάρτημα.
Παντού λοιπόν εισέρχεται, και πάντοτε με το φόρεμα της ευσεβοφάνειας, και έτσι κυριευόμαστε όλοι μας, άλλος λίγο και άλλος πολύ από αυτοθαυμασμό και από αυτοϊκανοποίηση.
Είναι αυτό που βγάζει ο Φαρισαίος προς τα έξω. Τις καλές του πράξεις. Για το θεαθήναι τοις ανθρώποις. Και όλα τα κρυφά, τα άσχημα, τα βρωμερά, τα ύπουλα, τα δόλια, αυτά τα κρύβει μέσα του.

Ήρθε κάποιος πριν πάρα πολλά χρόνια, και μου είπε, -και για να τελειώνω, για να δω, και πόσα λεφτά σας μίλησα κιόλας, για να μην σας κουράζω-. Λέει, εγώ πάτερ αγαπώ όλο τον κόσμο. Και βγάζω και το ψωμί, την μπουκιά μου απ’ το στόμα μου, και τη δίνω στον άλλον. -Μπράβο του.- Πάω λέει και στα νοσοκομεία, πάω και στα γεροκομεία. Πάω και στις φυλακές. Τρέχω εδώ, τρέχω εκεί. -Πολύ καλά. Χίλιες ευλογίες ναχεις απ’ το Θεό.- Να αλλά τον αδελφό μου όμως που μου έκανε πλαστογραφία στην υπογραφή της μάνας μου, όχι δεν θέλω να τον δω στα μάτια μου, αλλά όταν θα πεθάνει θα πάω πάνω στον τάφο του και θα κάνω ακαθαρσίες. -Δε μου τόπε έτσι, μου τόπε πιο βαριά, εγώ σας το λέω ελαφριά.- Τάκανε όλα, αλλά τον αδελφό δεν τον συγχωρούσε. Βλέπετε λοιπόν ότι η μνησικακία που υπήρχε στο βάθος της ψυχής του, ήταν ασυγκρίτως πολύ πιο μεγαλύτερη και εξουδετέρωνε, όλα τα καλά έργα τα οποία έκανε, και τα οποία όντως τα καλά του έργα, όπως τα απαρίθμησε ήταν αξιοθαύμαστα. Αλλά αυτό δεν φτάνει.

Πως θα σωθούμε. Θα σωθούμε με την μετάνοια. Και τον τρόπο μας τον δίδαξε ο τελώνης. Θα πέφτουμε στα πόδια του πνευματικού και θα ζητάμε έλεος. Πάτερ κάνε προσευχή να με συγχωρέσει ο Θεός. Ζητάω έλεος απ’ τον Θεόν. Σήμερα, αύριο πεθαίνω. Έλεος θέλω απ’ τον Θεόν. Έλεος. Γιατί το έλεος θα μας σώσει. Και μόνον το έλεος θα μας σώσει. Η κραυγή του τελώνου. «Ο Θεός μου ιλάσθητί μοι τω αμαρωλώ»,

Αμήν.

Η μετάνοια σε σχέση με την ταπείνωση και οι παραγόμενοι εν Χριστώ καρποί τους

Κυρ. ΙΕ' Λουκά 2004

«Σταθείς δε ο Ζακχαίος είπε προς τον Κύριον, και ή τινος τι εσυκοφάντησα αποδίδωμι τετραπλούν»
Η μετάνοια του Ζακχαίου όπως το μας το παρουσίασε το σημερινό Ευαγγελικό Ανάγνωσμα ήτο αληθινή και έμπρακτη.
Αν τυχόν, είπε ο τελώνης, και σαν τελώνης που είμαι και σκληρός εφοριακός αδίκησα κάποιον με ψεύτικες και συκοφαντικές μαρτυρίες, και έτσι του πήρα πολύ περισσότερα από αυτά που του έπρεπε, θα τον αποζημιώσω όπως θα λέγαμε σήμερα εις το τετραπλάσιο. Η έμπρακτη αυτή μετάνοια στην καρδιά του Ζακχαίου, εγένετο ύστερα από την επίσκεψη του Κυρίου στο σπίτι του.
Βέβαια Κύριος ο Θεός που είναι παντογνώστης, αυτός που ετάζει καρδίας και νεφρούς, που βλέπει τις καρδιές των ανθρώπων, είδε την καρδιά του Ζακχαίου που ανέβηκε πάνω στην συκομωρέα γιατί ήταν κοντός και ήθελε να δει το πέρασμα του Κυρίου, είδε και την καρδιά του.
Αυτό σημαίνει λοιπόν ότι πρώτα έρχεται η χάρις, επαναλαμβάνω, πρώτα έρχεται η χάρις, του εν Τριάδι Θεού μέσα μας, και κατόπιν ακολουθεί η ενεργουμένη μετάνοια και ο υπόλοιπος πνευματικός αγώνας για τη σωτηρία της ψυχής μας.
Βέβαια πάντοτε ο Κύριος κτυπά μετά διακρίσεως τις καρδιές των ψυχών μας, και αν θα του ανοίξουμε θα περάσει. Μας λέγει στην Αποκάλυψη ότι «ιδού ίσταμαι επί την θύραν και κρούω. Εάν μου ανοίξεις θα εισέλθω και θα δειπνήσω μαζί σου, και τότε στην καρδιά σου θα γίνει πανηγύρι διότι θα μεταβληθεί ουρανός, ολοφώτεινος ουρανός, διότι μέσα σ’ αυτόν θα λάμψει η παρουσία του ηλίου της δικαιοσύνης».
Μέσα όμως από την μετάνοια γνωρίζουμε και απολαμβάνουμε τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, και μόνον μέσα από την μετάνοιαν. Όταν ανοιχτεί η καρδιά μας και αποδειχθεί ότι είναι δεκτική, για να δεχτεί την Θείαν Χάριν, τότε με τρόπους που δεν μπορούμε να ερμηνεύσουμε, βλέπουμε μέσα σ’ αυτήν με τα μάτια της ψυχής μας την μεγαλοσύνη του Θεού, την μεγαλοπρέπεια του Θεού, την φιλανθρωπία Του και την άπειρη μακροθυμία Του. Κι όσο την βλέπουμε, κι όσο την αντικρύζουμε και όσο την βιώνουμε, τόσο και περισσότερον ταπεινούμεθα. Και δια της ταπεινώσεως συνεχώς μετανοούμε.

Μετανοούμε, μετανοούμε, μετανοούμε, μια ζωή ολόκληρη, και έτσι πρέπει νάναι. Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος μας λέγει ότι η μετάνοια πρέπει να μας συνοδεύει μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής μας. Άλλωστε το «Μνήσθητί μου Κύριε, όταν έρθεις εν τη Βασιλεία Σου» εκεινού του ληστού που άνοιξε πρώτος την πόρτα του Παραδείσου, η κραυγή αυτή ήτανε κραυγή μετανοίας.
Και όσο καλλιεργείται καθημερινά η αληθινή μετάνοια του καθενός από μας, του μικρού η του μεγάλου, και δένεται μαζί της και η ταπείνωσις, τότε ταπείνωσις και μετάνοια, μεγαλώνουν το οικοδόμημα της ψυχής, ή μάλλον ευρύνουν το δοχείο της και συντελούν αποτελεσματικά στον πλήρη καθαρισμό της. Διότι σ’ αυτό πρέπει να αποβλέπουμε όλοι μας, όπως με τη μετάνοια, όταν αυτή συνοδεύεται και πρέπει να συνοδεύεται με την ταπείνωση, διότι μετάνοια χωρίς ταπείνωση, τι σόι μετάνοια είναι αυτή, α, θέλουμε ένα μόνο πράγμα, να καθαρίσουμε την καρδιά μας. Να καθαρίσουμε τον νού μας πρώτα απ’ όλα, και ύστερα βέβαια ολόκληρον τον χώρον της καρδίας και της ψυχής.
Συνεργοί σ’ αυτή τη διπλή αρετή, την μετάνοια και την ταπείνωση, θα είναι η έμπρακτη πίστις, η ζωντανή πίστις, η ολόθερμη πίστις, πίστις που δυστυχώς μας λείπει. Εν συνεχεία χρειάζεται η μακροθυμία, η νηστεία η πνευματική, γιατί νηστεία σωματική τώρα έτσι όπως καταντήσει όλοι, μικροί και μεγάλοι με τις τόσες ποικίλες αρρώστιες και τη ραδιενέργεια που βασιλεύει στην ατμόσφαιρα και στις τροφές, είναι πολύ δύσκολη να γίνει. Αλλά η πνευματική όμως επιβάλλεται. Νηστεία στους οφθαλμούς, νηστεία στις αισθήσεις, νηστεία στη γλώσσα μας. Κατόπιν να ακολουθήσει η κατά δύναμιν εγκράτεια, η συνεχής προσευχή, η κρυφή ελεημοσύνη, -«μη γνώτω η αριστερά σου τι ποιεί η δεξιά σου»,- αλλά και η πνευματική σου ελεημοσύνη, που θα γίνει όταν θα εισέλθεις κρυφά στο ταμείον σου, είτε θάναι αυτό το ταμείον το δωμάτιον του σπιτιού σου, είτε θα είναι το δωμάτιον της ψυχής σου, και εκεί εν τω κρυπτώ, θα προσευχηθείς για τον διπλανόν σου, και ο Θεός ο βλέπων εν τω κρυπτώ θα αποδώσει εν τω φανερώ. Η Ιερά Εξομολόγησις, η Θεία Κοινωνία, η μελέτη της Αγίας Γραφής, και τόσα άλλα, και τόσα άλλα, και τόσα άλλα, να μην τα λέμε όλα, που δεν προλαβαίνουμε, και είναι τόσα πολλά, όλα μαζί συντρίβουν τα πάθη και καθαρίζουν την καρδιά, και τότε καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ο Θεός ουκ εξουδενώσει, και μάλιστα σ’ αυτή την καρδιά, την συντετριμμένη, και την τεταπεινωμένη, ο Θεός δίδει και την Χάριν του, «ταπεινοίς δε δίδωσι Χάριν». Και μάλιστα εκείνην την Χάριν που δωρίζει την ακατάληπτην Θείαν όρασιν, και τη Θεία Θεογνωσία. Διότι, τίποτα από τον Πανάγιον Θεόν δεν γνωρίζουμε, παρά μόνον όσα Εκείνος μας αποκαλύπτει. Βέβαια μπορούμε να διαβάζουμε ορισμένα πράγματα, και καλά κάνουμε και τα διαβάζουμε, αλλά άλλο γνώσις, άλλο Θεογνωσία. Άλλο διαβάζω, και άλλο με αποκαλύπτει ο Θεός. Και τα μυστήρια του Θεού και της Παναγίας Τριάδος, και της Θεανθρωπότητος του Κυρίου, και της χαράς και της δόξας της Βασιλείας των Ουρανών, αυτά μόνον εις την καθαρήν καρδίαν αποκαλύπτονται.
Μακάριοι, λέει, λένε οι μακαρισμοί, μακάριοι οι καθαροί τη καρδία, ότι αυτοί τον Θεόν όψονται. Και τους μακαρισμούς ξέρετε, τους διδάσκομε σε όσους εκ των κατηχουμένων είναι μεγάλοι και θέλουν να βαπτιστούν στην Ορθόδοξη πίστη και Εκκλησία. Διδάσκουμε τους μακαρισμούς. Διότι μέσα και απ’ αυτούς αναβαπτίζεται ολόκληρος ο άνθρωπος. Πράγματι λοιπόν, η αληθινή μετάνοια, όταν ακολουθείται από την ταπείνωση, και όταν εν συνεχεία έπονται η πίστις και η καλλιέργεια όλων των υπολοίπων αρετών, κατορθώνεται, και τότε μόνον κατορθώνεται δια του Ιησού Χριστού, η κάθαρσις εκ της καρδίας. Ύστερα έρχεται ο φωτισμός. Και ποιος ξέρει σε ποιες ψυχές κατορθούται τελικά η τελείωσις και ο αγιασμός.
Η καρδιά στην Ορθόδοξη Πίστη μας, είναι το κέντρον της ψυχής, είναι μάλλον το κέντρο του όλου ψυχοσωματικού ανθρώπου. Είναι ο πνευματικός χώρος όπου κατοικεί και βασιλεύει το Πνεύμα του Θεού. Μας το λέγει βεβαιωτικά ο ίδιος ο Κύριος. Η Βασιλεία του Θεού, εντός ημών εστί. Η Βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας. Πού μέσα σας; Στην καρδιά σας. Στην ψυχή σας. Στο νου που φωτίζεται. Στις καθαρές και αγιασμένες αισθήσεις. Η καρδιά είναι φωλιά μέσα στην οποία αναπτύσσονται και αναγεννώνται, ή πρώτα αναγεννώνται και ύστερα αναπτύσσονται όλες οι αρετές. Και όταν η καρδιά είναι αγνή, καθαρή, αμόλυντη, και αγία, όπως του πνευματικού μου, τότε και μόνον καθίσταται ολοφώτεινος χώρος γεμάτος Χάρη και Δόξα Θεού.
Είδατε Δόξα Θεού ποτέ μέσα σε καρδιά ανθρώπου; Είδατε; Δεν είδατε! Είθε όμως ο Θεός να σας αξιώσει να δείτε! Δόξαν Θεού, μέσα σε καρδιά ανθρώπινη. Και όλα αυτά ξεκινούν απ’ την αληθινή μετάνοια. Και βλέπεις τον Άγιο να μετανοεί πιο πολύ από μας! Με περισσότερη ένταση! Με περισσότερη ποιότητα! Με περισσότερη συντριβή! Γιατί πιστεύει στην αμαρτωλότητά του. Εγώ αμφιβάλλω αν πιστεύουμε. Λέμε ότι είμαστε, όλοι αμαρτωλοί είμαστε, αλλά, αν πιστεύουμε… Ένας Θεός ξέρει και φαίνεται και στην εξομολόγηση πόσο αληθινά, πόσο αληθινή μετάνοια έχουμε, δυστυχώς, ούτε συντετριμμένη είναι, ούτε δάκρυα τρέχουν ποτάμι, ούτε αλλάζει και ο άνθρωπος.
Πρέπει λοιπόν να υπάρχει και ο απαραίτητος όχι εξωτερικός στεναγμός, αλλά αυτόν που λέγει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο εσωτερικός στεναγμός της ψυχής.

Διηγείται ο πατήρ Παΐσιος, θα σας το διαβάσω όπως το γράφει στο βιβλίο του, ότι κάποια βραδιά που έκαμε ολονύκτια αγρυπνία μπροστά στα οσιακά λείψανα του Αγίου Αρσενίου του Καππαδόκη, τον επισκέφθηκε η Χάρις του Θεού, και η Θεία Μακαριότητα ήταν τόσο συγκλονιστική, η Δόξα του Θεού ήτο τόσο μεγάλη ώστε ομολόγησε τα εξής: Όταν έρχεται η Χάρις η μεγάλη, η Δόξα του Αγίου Θεού, η καρδιά του προσευχομένου αλλά και όλος ο ψυχοσωματικός άνθρωπος, χριστιανός προσευχόμενος, δεν αντέχει. Συνταράσσεται ολόκληρος, όπως το σώμα συνταράσσεται από το ηλεκτρικόν ρεύμα. Δεν αντέχει στην τόση μακαριότητα, στην τόση Δόξα, στην τόση ευτυχία, στο τόσο φώς, κοντεύει να σκάσει. Από κείνη την ευτυχία και την ειρήνη την υπερέχουσα πάντα νουν, γι’ αυτό και κείνος είπε όπως και τόσοι άλλοι άγιοι «Ή πάρτο Θεέ μου αυτό από πάνω μου, ή πάρε εμένα τώρα αυτή τη στιγμή». Και μετά ακολουθούν πλήθος από γλυκύτατα δάκρυα, από χαρά ανέκφραστη, από απερίγραπτη μακαριότητα, από θεϊκές αλλοιώσεις, και από θεϊκό έρωτα. «Σε αυτή την κατάσταση», λέει, «που αγρυπνούσα, εμ, δεν αφήνει κανέναν ο διάβολος, μπροστά στα Άγια Λείψανα του Αγίου Αρσενίου που τα είχα βάλει πάνω στο κρεβάτι, ξαφνικά εμφανίζεται ο διάβολος, με αρπάζει λοιπόν, - πως το επέτρεψε ο Θεός – τον άρπαξε και τον πέταξε κάτω. Τι παλιοκόκαλα είναι αυτά, του λέει, που έβαλες εδωπέρα πάνω, και τα προσκυνάς συνέχεια. Με τύφλωσες, με ρίμαξες, με σκότωσες. Με είχε ρίξει όμως με πολλή δύναμη στο πάτωμα, πόνεσα και φώναξα δυνατά: «Άγιε του Θεού βοήθησέ με». Συγχρόνως με τη φωνή, ο διάβολος έγινε άφαντος, και η ψυχή μου γέμισε από ανέκφραστη μακαριότητα. Το πρωί ήλθε να με επισκεφθεί ένας γνωστός μοναχός για να μου φέρει κάτι. Και έμεινε κατάπληκτος, γεμάτος θαυμασμό για την αλλοίωση που είχε προξενήσει η Θεία Χάρις στο αμαρτωλό πρόσωπό μου, και ήταν τόση αυτή η λάμψις, ώστε δεν μπορούσε να βλέπει συνεχώς το πρόσωπό μου, και κατέβαζε το κεφάλι κάτω».

Τι άλλο να σας πω; Τι άλλο να σας πω;
Να σας εύχομαι και να με εύχεσθε.
Να αποκτήσουμε τέτοια μετάνοια, που νάχομε αυτό που είχε ο πατήρ Παΐσιος.

Αμήν

Η ζωή και η δράσις του Μ.Αθανασίου παράδειγμα προς μίμηση

Κυρ. Αγίου Aθανασίου 2004

Σήμερα η Εκκλησίας μας αδελφοί μου τιμά, δύο μεγάλους αγίους,
τον Άγιο και Μέγα Αθανάσιο και τον Άγιο Κύριλλο που υπήρξαν Πατριάρχες Αλεξανδρείας.
Εμείς θα ασχοληθούμε για λίγο με τον Μέγα Αθανάσιο, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως αγιότερος των ηρώων της πίστεώς μας και ηρωικότερος όλων των Αγίων. Και «μέγας στύλος της Ορθοδοξίας».
«Στύλος γέγονας Ορθοδοξίας», ψάλαμε άλλωστε προηγουμένως, με το απολυτίκιό του. Ο Μέγας Αθανάσιος γεννήθηκε το διακόσια ενενήντα πέντε, (295), - μετά Χριστόν βέβαια,- από γονείς μεν πτωχούς αλλά πλούσιους σε αρετές και πίστη ζωντανή και δυνατή.
Έτσι δεν είχε τα μέσα για ανώτερες σπουδές, και τελείωσε την στοιχειώδη εκπαίδευση εκείνης της εποχής. Είχε όμως μεγάλη όρεξη για πολλή μελέτη και έτσι από νωρίς έτρεχε στις διάφορες βιβλιοθήκες εκείνης της εποχής, και ζήτησε βέβαια και τη συνδρομή της βιβλιοθήκης του Πατριαρχείου. Έτσι τον πρόσεξε ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Αλέξανδρος, και τον παρέτρεψε και τον βοήθησε σ’ αυτήν του την εργασία την πνευματική. Έτσι αυτοκαλλιεργήθηκε και έφτασε σε μεγάλα ύψη ουράνιας σοφίας.
Ο Μέγας Αθανάσιος από μικρό παιδί μελετούσε και προσηύχετο. Μελετούσε δεκαπέντε με είκοσι ώρες την ημέρα, με δυνατή πίστη, επιμονή και υπομονή. Μελετούσε και συμμετείχε συγχρόνως στα σωστικά μυστήρια της Εκκλησίας μας, Ιεράς Εξομολογήσεως και Θείας Κοινωνίας, τακτικά κατά εβδομάδα, και δύο και τρεις και πέντε φορές. Μελετούσε και έκανε απόλυτη υπακοή στον τότε Πατριάρχη Αλεξανδρείας. Μελετούσε και νήστευε και αγρυπνούσε και φύλαγε και τις αισθήσεις του, και καθάριζε κάθε μέρα νουν και καρδίαν. Μελετούσε και ταυτόχρονα έκανε και τους πνευματικούς του αγώνες. Η σοφία και ο φωτισμός χριστιανοί μου δεν έρχονται χωρίς αγώνες, δεν έρχονται χωρίς πάλη κατά των παθών, της αμαρτίας και του διαβόλου.
Τον Μέγα Αθανάσιο τον βρίσκουμε διάκονο το τριακόσια δέκα οκτώ (318), όταν άρχισαν να εμφανίζονται τα πρώτα κύματα της κακοδοξίας του Αρείου. Έγινε δηλαδή διάκονος σε ηλικία εικοστριών ετών, και πρώτος βοηθός στον γηραιό Πατριάρχη Αλεξανδρείας Αλέξανδρο.
Για τρία τέσσερα χρόνια πριν χειροτονηθεί, είχε μαθητεύσει και ασκηθεί σκληρά – σκληρότατα – δίπλα στον Μέγα Αντώνιο. Γι’ αυτό και αργότερα συνέγραψε τον βίο του και μέρος από την διδασκαλία του.
Στην πρώτη Οικουμενική Σύνοδο, που έγινε στην Νίκαια το τριακόσια είκοσι πέντε (325), απέβη το κυριότερο πρόσωπο της συνόδου, ο κατεξοχήν σημαιοφόρος της Ορθοδοξίας, σύμφωνα με τα κατά λέξιν εκείνης της εποχής γραμμένα. Αυτός ήταν ο ακλόνητος βράχος της Ορθοδόξου πίστεως που διέλυσε και κατετρόπωσε την αίρεση του Αρείου. Απέδειξε με Αγιογραφικά επιχειρήματα και μέσα από την Ιερά Παράδοση ότι ο Ιησούς Χριστός ήτο και τέλειος Θεός, ο Υιός και Λόγος του Θεού, το Δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, ομοούσιος με τον Πατέρα και όχι ομοιούσιος. Όχι κτίσμα ο Χριστός, αλλά Θεός αληθινός, εκ Θεού αληθινού, «ομοούσιος τω Πατρί δι’ ου τα πάντα εγένετο». Τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, ο Θεάνθρωπος Ιησούς Χριστός, ο Θεάνθρωπος Κύριος, ο Σωτήρας του κόσμου.
Τρία χρόνια μετά την πρώτη Οικουμενική Σύνοδο, δηλαδή το τριακόσια είκοσι οκτώ (328), πέθανε ο Πατριάρχης Αλέξανδρος Αλεξανδρείας, και τότε σύσσωμος ο κλήρος και ο λαός, εξέλεξαν για Πατριάρχη τον Αθανάσιο. Η εκλογή ήτο πανηγυρική και ο Αθανάσιος ήτο μόλις τριαντατριών (33) ετών.
Από δω και πέρα όμως αρχίζει για το Μέγα Αθανάσιο, στα σαράντα έξι (46) έτη της αρχιεριετίας του, και θα αντιμετωπίζει έναν φοβερό και ανελέητο πόλεμο όλων των αιρετικών του Αρείου. Πέντε εξορίες περιλαμβάνει η πολυτάραχη και κατατρεγμένη ζωή του, πέντε εξορίες που διέρκεσαν είκοσί έξι (26) χρόνια. Όμως με ακλόνητη την πίστη του, με υπομονή και θάρρος και αγωνιστικότητα, με προσευχή και νηστεία, κατορθώνει στο τέλος να συντρίψει τους λύκους της Ορθοδοξίας.
Ο Μέγας Αθανάσιος δεσπόζει αδελφοί μου, ως ηγετική εκκλησιαστική μορφή όλων των εποχών, όχι μόνον ως ακαταμάχητος μαχητής της Ορθοδοξίας, όχι μόνο ως συγγραφεύς, με αρτιότατες θεολογικές αρχές και απόψεις, αλλά και ως άριστος αναδιοργανωτής όλων των επαρχιών, του Πατριαρχείου της Αλεξανδρείας, και με διάδοση της χριστιανικής πίστεως στην Αβυσινία.
Ο Μέγας Αθανάσιος είναι ο κατεξοχήν διδάσκαλος της Ορθοδοξίας. Πηγές της διδασκαλίας του είχε την Αγία Γραφή και την Ιερά Παράδοση, την οποίαν αποκαλεί διδασκαλίαν της Καθολικής Εκκλησίας με ό,τι γραπτό και προφορικό υπήρχε από της εποχής των Αποστόλων των πρώτων αποστολικών Πατέρων μέχρι και των ημερών του.
Είναι η διδασκαλία που ο Κύριος παρέδωσε. Είναι η διδασκαλία που οι Απόστολοι εκήρυξαν, είναι η διδασκαλία που εφύλαξαν οι Πατέρες μαζί με τον πιστόν λαό. Το επαναλαμβάνω αυτό. Είναι η διδασκαλία του Κυρίου που φύλαξαν οι Πατέρες μαζί με τον πιστό λαό.

Θεματοφύλακας της ορθής πίστεως, της Ορθοδόξου πίστεως, της αληθινής πίστεως, είναι η Εκκλησία. Και η Εκκλησία είναι κλήρος και λαός μαζί. Εκκλησία είστε σεις όλοι, και μείς οι κληρικοί μαζί σας. Ούτε μόνον εσείς μόνοι σας είστε Εκκλησία, ούτε μόνον εμείς μόνοι μας είμαστε Εκκλησία. Μαζί ενωμένοι, κλήρος και λαός, είναι Εκκλησία. Και ο λαός τότε συμμερίζονταν όλα τα προβλήματα της Εκκλησίας, και έπαιρνε μέρος σ’ αυτά με όποιον τρόπον μπορούσε. Έτσι οι τότε χριστιανοί, γνώριζαν τα θέματα της πίστεως, τα γνώριζαν, διότι μελετούσαν τας Αγίας Γραφάς, μελετούσαν τους τότε παπύρους και μεμβράνες, κάθε μέρα, η ασχολία τους ήταν η μελέτη της Αγίας Γραφής, και μέχρι τότε όσα είχαν πει οι Πατέρες της Εκκλησίας. Ενώ εμείς οι σημερινοί Νεοέλληνες νερόβραστοι χριστιανοί, δεν γνωρίζουμε ούτε καν το σημείον του Σταυρού να κάνουμε, και δεν ξέρουμε ακόμα ούτε και την σημασία του. Εκείνοι γνώριζαν τις διαφορές που υπήρχαν στις δύο λέξεις, ομοούσιος και ομοιούσιος, και υποστήριζαν και μαρτυρούσαν γι’ αυτό, και έχυναν το αίμα τους, ότι ο Ιησούς Χριστός έχει την ίδια την αυτήν ουσία με τον Θεόν Πατέρα, και όχι όμοια, - αυτό είναι το γιώτα που μπήκε ανάμεσα στην λέξη ομοούσιος – διότι αυτό υποστήριζε, υποστηρίζοντας αυτό όμως είπε ότι ο Χριστός είναι κτίσμα. Αλλά ο Χριστός δεν είναι κτίσμα αλλά είναι Θεός αληθινός.
Εμείς τι μαθαίνομε σήμερα αντί γι’ αυτά; Μαθαίνομε τα ονόματα των ηθοποιών, των πολιτικών, των τραγουδιστών, και άλλων πολλών κατηγοριών ανθρώπων.
Οι πρώτοι χριστιανοί πολεμούσαν τα πάθη τους. Και μείς οι σημερινοί τα τρέφουμε με όποιον τρόπο μπορούμε καλύτερα. Εκείνοι καλλιεργούσαν τις αρετές του Ευαγγελίου, ενώ εμείς καλλιεργούμε πονηριές και κακίες, μαλθακότητα και ανάπαυση. Εκείνοι έχυναν και το αίμα τους για την αγάπη του Χριστού, και μείς μέρα και νύχτα, άνδρες και γυναίκες, νέοι γέροι και παιδιά, μορφωμένοι και αμόρφωτοι, ακόμα δε και βουλευτές και υπουργοί, βρίζουν δημόσια το όνομα του Ιησού Χριστού και της Παναγίας. Αυτά είναι τα χάλια μας και αυτό είναι το κατάντημά μας, και είναι η μεγάλη μας διαφορά από τους πρώτους χριστιανούς. Εκείνοι στο φως και μείς στο σκοτάδι. Εκείνοι στολισμένοι με αρετές και μείς καταξεσκισμένοι από τα κουρέλια των διαφόρων παθών και αδυναμιών μας.

Αλλά, υπάρχει ένα «αλλά», ο Χριστός ήλθε να σώσει αμαρτωλούς και όχι δικαίους. Έτσι λοιπόν και για μας υπάρχει σωτηρία διότι μπορούμε να σωθούμε με την Χάρη του Χριστού και τα μυστήρια της Εκκλησίας, αρκεί να το θελήσουμε. Και πιστεύω ότι το θέλουμε. Η παρουσία σας όλων εδώ σημαίνει ότι θέλουμε να σωθούμε.
Και από σήμερα λοιπόν βάζουμε καινούργια αρχή. Αρχή για αληθινή μετάνοια, αρχή για πίστη ζωντανή και ολόθερμη, αρχή για αγάπη ενεργουμένη, και προς τον Θεόν, - εξ όλης ψυχής, καρδίας, ισχύος και διανοίας, - και προς τον πλησίον ως εαυτόν, ακόμα δε και προς τους εχθρούς, διότι «αγαπάτε τους εχθρούς ημών», «καλώς ποιείτε τοις μισούσιν υμάς», «προσεύχεσθε υπέρ των επηρεαζομένων υμίν», «ευλογείτε και μη καταράσθε». Και «αν ο εχθρός σου πεινά ψώμιζε αυτόν, και διψά πότιζε αυτόν».
Αρχή λοιπόν για συντριβή και ταπείνωση. Αρχή για το καλό μας παράδειγμα, παράδειγμα προσευχής και μελέτης της Αγίας Γραφής προς τα παιδιά μας. Καλή αρχή και προσοχή στη γλώσσα μας, για να μη κατακρίνει ποτέ και κανέναν και για τίποτα. Καλή αρχή για το καλό μας, για το καλό του σπιτιού μας, για το καλό της οικογένειάς μας, για το καλό των παιδιών μας. Καλή αρχή για μετάνοια και πνευματικό αγώνα, που η καλή αυτή αρχή θα αυξήσει τις πρεσβείες των αγγέλων, και των αρχαγγέλων, θα αυξήσει τις πρεσβείες των Αγίων, θα αυξήσει τις πρεσβείες του Αγίου και Μεγάλου Αθανασίου, και προπαντός και ιδιαιτέρως θα αυξήσει και θα πολλαπλασιάσει τις πρεσβείες της Υπεραγίας Θεοτόκου, της Πανάγνου Μητρός του Κυρίου μας.

Καλή αρχή λοιπόν, από σήμερα,
Αμήν.

Το φώς του Χριστού είναι το μόνο που διαλύει τα σκοτάδια της ψυχής μας

181-α
Κυρ. μετά τα Φώτα

«Ο λαός ο καθήμενος εν σκότει είδε φως μέγα».

Αδελφοί μου για μας τους χριστιανούς, τους Ορθοδόξους χριστιανούς, αυτό το φως είναι πολλές φορές εμπειρία ζωής. Το βλέπομε με τα μάτια της ψυχής μας στις μεγάλες γιορτές της Χριστιανοσύνης, όπως είναι τα Χριστούγεννα, τα Θεοφάνεια, ο Ευαγγελισμός, η Ανάστασις, η Ανάληψις, η Πεντηκοστή, η Μεταμόρφωσις, και για ορισμένες ψυχές μια ειδική κατάστασις εκστάσεως κατά την διάρκεια της προσευχής.

Φως που απολαμβάνει ο νους, φως που χαίρονται οι αισθήσεις, και οι πνευματικές και οι σωματικές, φως που καθορά ακαταλείπτως η ψυχή μας. Φως που αρπάζει το νου μας και τον εγκαθιστά στα πόδια του θρόνου του Θεού, γι’ αυτό και μερικές ψυχές από σας ψηλώνετε τόσο πολύ, τόσο μα τόσο πολύ, ώστε ο νους και η καρδιά σας στη Θεία Λειτουργία να αναλαμβάνονται στους ουρανούς. Γιατί εκεί είναι ο νους, γι’ αυτό και γεμίζει όλος ο άνθρωπος από αναστάσιμη χαρά και αγάπη. Άλλων όμως ο νους κατά την διάρκεια της Θείας Λειτουργίας όπως και η καρδιά, είναι στις διάφορες βιωτικές μέριμνες και έξω από το ναό και σε κάναν δυο κατεβαίνουν και στο υπόγειο.

Επιθυμώ λοιπόν σήμερα να σας γνωρίσω μια εμπειρία την οποίαν μας περιγράφει ο πατήρ Θεόκλητος ο Διονυσιάτης, που κυριολεκτικά τον είχε τότε συγκλονίσει. Κάπου λοιπόν γράφει :
«Θυμάμαι πριν από είκοσι ή εικοσιπέντε χρόνια πέρασα μια Χριστουγεννιάτικη αλησμόνητη λευκή νύχτα, ντυμένη στα άσπρα μαζί με κάποιους ησυχαστάς. Μέσα στην θεόκτιστη σπηλιά τους, την στολισμένη εξωτερικά με τα ραβδωτά βράχια της, που στις σχισμές τους πετάγονταν τούφες από άγρια βλάστηση, οι ερημίτες ανέπεμπαν δεήσεις και θερμές ικεσίες με πολλά πολλά ήρεμα δάκρυα προς τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, στο όνομα όλου του κόσμου και ιδιαιτέρως στο όνομα ημών των Ορθοδόξων Χριστιανών. Με αγάπη δε και πολλή ευχαριστία δοξολογούσαν την Θεία Σάρκωση και κένωση του Θεού Λόγου.
Τα πρόσωπά τους ήσαν πνευματοποιημένα, τα κομποσχοίνια πεπαλαιομένα από την πολλή χρήση της ευχής, τα στασίδια και αυτά τριμμένα, μάρτυρες για το πόσοι ερημίτες και ασκηταί έζησαν προσευχόμενοι μέσα σ’ αυτά».
Και ο πατήρ Θεόκλητος συνεχίζει.
«Μετά την Θεία Λειτουργία, που ετέλεσε ο σοφός και άγιος εκείνος ιερεύς και ησυχαστής, εξαϋλωμένος από τη βαθιά κατάνυξη και την Χάριν του Αγίου Πνεύματος και από το Θείο Ανέσπερο Φως, βγήκε στην απέριττη Ωραία Πύλη και ‘‘μετά φόβου Θεού πίστεως και αγάπης’’ μας εκάλεσε για να κοινωνήσουμε των Αχράντων Μυστηρίων. Δόξα στη δόξα Σου Χριστέ μου, δόξα στην ευσπλαχνία Σου, δόξα στην μακροθυμία Σου, δόξα στην φιλανθρωπία Σου, δόξα στην ακατανόητη συγκατάβασή Σου. Έγινες άνθρωπος Σύ ο Θεός ημών, για να θρέψεις εμάς τους αμαρτωλούς. Με το Σώμα Σου και με το Πανάγιον και το Τιμιον Αίμα Σου.
Και τις πρώτες εκείνες πρωινές ώρες, της καθαρότατης Χριστουγεννιάτικης και χιονισμένης ερημικής αυγής, αφού πήραμε ένα ασκητικό λιτό πρόγευμα, καθίσαμε όλοι σε ένα καθαρό αδιακόσμητο αλλά υποβλητικό κελλάκι που ζεσταίνετο από μια μικρή κτιστή θερμάστρα».
Φαντάζομαι – αυτό το λέω εγώ – πόση θα ήταν η χαρά διάχυτη στα πρόσωπα των ησυχαστών, και πόσο θα ήσαν ιλαρά και γαληνόμορφα. Πιστεύω ακόμη πως θα βασίλευε μια ακατάλειπτη και παράδοξη ησυχία και ειρήνη, και θα βασίλευε παντού αυτή η ειρήνη, και στην έρημο, και στα βράχια και στα βουνά τα χιονισμένα, και στις σπηλιές των ερημιτών, και στα κελλάκια των ησυχαστών και προπαντός όμως στις καρδιές τους, στο νου, και στο λογισμό και στην καρδιά.
«Ο Ιησούς», άρχισε με τη βαθιά και γλυκιά του γεροντική φωνή ο άγιος εκείνος γέροντας να λέει – όχι πολλά πράγματα σαν και μας, πούμαστε τόσο πολύ πολυλογάδες - , «ο Ιησούς ως Θεάνθρωπος, είναι η φανέρωσις και η αποκάλυψις της Θείας βουλής για τη σωτηρία των ανθρώπων. Αλλά συγχρόνως είναι και η εκπλήρωσις της προσωπικής μας καρδιακής αναζητήσεως για φως και λύτρωση από τα δεσμά της αμαρτίας. Στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού βρήκε η ανθρωπότητα την ενότητά της, και προπαντός οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, και ολόκληρη η Ιστορία το τέλος της. Δηλαδή βρήκε το σκοπό της, που είναι η μεταμόρφωσις του κόσμου, αλλά και η θέωσις του ανθρώπου». - Η θέωσις η δική σου, και η δική σου, και η δική σου, και η δική μου. - «Κι ο σοφός άγιος εκείνος ερημίτης εσιώπησε».

Και εδώ τελειώνει η μικρή αυτή περιγραφή.
Σ’ αυτή τη λιτή και απέριττη διήγηση υπάρχει ένα μεγάλο πλήθος από πνευματικές εμπειρίες και ψυχικές χερουβικές καταστάσεις τις οποίες δεν μπορούν να καταλάβουν τα δικά μας κοσμικά μυαλά. Η ερημική ζωή να δένεται και να αγκαλιάζει ολόκληρο τον κόσμο. Ο θείος έρωτας μαζί με την άκρα ταπείνωση, η θεία έλλαμψις μαζί με την συντριβή της καρδίας. Η θεία έκστασις μαζί με την αληθινή μετάνοια, και η αγάπη μαζί με την χαρμολύπη. Πολλά και άλλα πολλά που είναι νοερές καταστάσεις πολύ πολύ ακατανόητες από την σαρκοϋλιστική εποχή των ημερών μας.

Εμείς μένομε συνήθως στα Χριστούγεννα και σε κάθε άλλη μεγάλη γιορτή της Χριστιανοσύνης στον εξωτερικό διάκοσμο, στα πολύχρωμα φωτάκια, στους φωτισμένους δρόμους, θα ξαναφωτιστούν πάλι τώρα το Τριώδιο και το Πάσχα, στις στολισμένες βιτρίνες και στο πλούσιο τραπέζι, δηλαδή μόνο στην επιφάνεια. Μόνον σ’ ό,τι λάμπει. Αλλά ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός.
Μέσα μας είμεθα γυμνοί, πτωχοί, κούφιοι και άδειοι. Είμαστε πεινασμένοι και διψασμένοι από λόγον Θεού, από φως Θεού, από παρουσία Θεού, από τους ανασασμούς του Αγίου Πνεύματος.
Επομένως τι να δώσουμε στα παιδιά μας, και στις οικογένειές μας, αφού εμείς πρώτα πεινάμε, αφού εμείς πρώτα διψάμε, αφού εμείς είμαστε οι πεινασμένοι. Δεν έχουμε. Στερούμεθα τα πάντα. «Τι έχεις να λάβεις παρά του μη έχοντος», διερωτάται και αυτή η Αγία Γραφή;

Αλήθεια Χριστιανοί μου, γιατί μέσα μας και γύρω μας τόση άγνοια, τόση σύγχυσις, τόσο σκοτάδι, τόσος φόβος και δαιμονισμός; Και είναι τόσο φανερά γύρω μας στην καθημερινή μας ζωή. Και όλα αυτά γιατί μας λείπει η αληθινή μετάνοια και ο φωτισμός του Αγίου Πνεύματος.

Γι’ αυτό και ο Απόστολος Πέτρος μας λέγει δύο πράγματα, μας κάνει μια παρότρυνση, και μετά από αυτό μας βεβαιώνει. «Μετανοήσατε», μας καλεί. Και «επιστρέψατε στην αληθινή ζωή, στη ζωή του Χριστού και του Ευαγγελίου Του. Όπως αν έλθωσι καιροί αναψύξεως από προσώπου Κυρίου και τότε θα δείτε την χαρά του Ουρανού». Γιατί; Γιατί ο Θεός είναι φως, «φως μέγα για τους καθημένους στη χώρα και στη σκιά του θανάτου και της αμαρτίας», όπως το επιβεβαίωσε και το σημερινό Ευαγγελικό Ανάγνωσμα για να κλείσει με την προτροπήν του Κυρίου, «μετανοείτε, ήγγικε γαρ η Βασιλεία των Ουρανών».

Φως ο Θεός και μεις διαλέγουμε τα σκοτάδια της αμαρτίας.
Φως ο Θεός και μας καλεί όλους να γίνουμε υιοί φωτός, παιδιά του φωτός.
Φως ο Θεός, φως ο Πατήρ, φως ο Υιός, φως το Πανάγιον Πνεύμα, φως απρόσιτον, ως προς την ουσία του, αλλά και φως του κόσμου όπως ο ίδιος βεβαιώνει ότι «Εγώ ειμί το φως του κόσμου, και ο ακολουθών εμοί, ου μη περιπατήσει εν τη σκοτία, αλλ’ έξει το φως της ζωής».
Φως που οδηγεί, φως που φωτίζει, φως που σώζει, και αυτό το φως μερικές φορές όταν, επαναλαμβάνω, όταν κατοικήσει στις καρδιές σας, είναι τόσο δυνατό που καταλάμπεται στα πρόσωπά σας όταν κοινωνείτε. Αλλά δυστυχώς όχι δυστυχώς όχι αυτό για μένα.

Ω Θεέ μου συγχώρεσέ με τον αμαρτωλόν.
Συγχώρεσέ μας όλους και χάριζέ μας δάκρυα μετανοίας κάθε μέρα. Δάκρυα μετανοίας για την πνευματική μας φτώχεια, για τα νεκρά μας έργα, για τις κούφιες μας συζητήσεις. Για τις εγωιστικές μας σκέψεις. Για τις ανόητες και αισχρές επιθυμίες.
Συγχώρεσέ μας Κύριε, γιατί δεν δίνουμε στα παιδιά μας το καλό παράδειγμα του εκκλησιασμού, της Θείας Κοινωνίας, της Ιεράς Εξομολογήσεως, των δακρύων και της συντριβής και ιδίως της των γονάτων νυκτερινής αγρυπνίας.
Συγχώρεσέ μας γιατί μέσα στην οικογένειά μας, δεν είμαστε οι άνθρωποι της αληθινής προσευχής, της κατά δύναμιν νηστείας και εγκρατείας, αλλά της αγαθής υπομονής, της μακροθυμίας και της μεγάλης καρδιάς, της μεγαλοψυχίας.
Συγχώρεσέ μας Κύριε γιατί το σπίτι μας δεν το κάναμε ακόμα κατ’ οίκον εκκλησία. Οι πάντες σχεδόν γύρω μας αθεΐζουν, απιστούν, χλευάζουν, βλασφημούν, αδιαφορούν, και πολεμάνε ανοικτά την Ορθόδοξη Εκκλησία. Βλέπετε τα χάλια μας και την κατάντια μας στην Ορθόδοξη πατρίδα μας. Υπάρχουν μερικοί ακόμα που θεομαχούν και πολεμάνε το Χριστό μέσα στις παιδικές καρδούλες. Σάρκες αυτοί, σαρκοποιούν τα πάντα γύρω τους.
Συγχώρεσέ μας Κύριε και μη μας συνερίζεσαι, δεν ξέρουμε τι θέλουμε, δεν ξέρουμε τι κάνουμε. Λυπήσου Πανάγαθε και Φιλάνθρωπε Κύριε τις ψυχές μας, και σώσε μας, και χάρισέ μας το φως Σου το αΐδιον, Συ που είσαι το φως του κόσμου, το φως της δικής σου ζωής, και της δικής σου ζωής, και της δικής μου ζωής, το φως όλων μας, όλου του κόσμου,

Αμήν.